قران کریم:
۞در میان مؤمنان مردانی هستند که بر سر عهدی که با خدا بستند صادقانه ایستاده‌اند؛ ۞
Friday, 3 December , 2021
امروز : جمعه, ۱۲ آذر , ۱۴۰۰ - 28 ربيع ثاني 1443
  پرینتخانه » کشکول تاریخ انتشار : 03 می 2019 - 1:41 |

فضائل امیرالمؤمنین(ع)بخش۱(معنای فضیلت وبیان فضائل)

«معنای فضیلت» در کتب لغت، فضیلت، حاکی از «درجه بسیار بالای بخشندگی» ، «برتری، مزیت»،  «ضد رذیلت» ، «صفت پسندیده و نیکو» می باشد. و در جای دیگر آن را به معنای : «خلافِ نقص و نقیصه» ذکر کرده و آورده اند.   بیان قطره ای از دریای فضائل امیر المومنین علی (علیه السلام):      ۱-اول مؤمن […]

فضائل امیرالمؤمنین(ع)بخش۱(معنای فضیلت وبیان فضائل)

«معنای فضیلت»

در کتب لغت، فضیلت، حاکی از «درجه بسیار بالای بخشندگی» ، «برتری، مزیت»،  «ضد رذیلت» ، «صفت پسندیده و نیکو» می باشد. و در جای دیگر آن را به معنای : «خلافِ نقص و نقیصه» ذکر کرده و آورده اند.

 

بیان قطره ای از دریای فضائل امیر المومنین علی (علیه السلام):     

۱-اول مؤمن به آئین اسلام :

قرآن کریم، ملاک برتری و فضیلت برای افراد را، تقوا می داند[۱]. از طرفی،یکی دیگر از ملاک های تقرب به ذات اقدس الهی سبقت در دین است؛ که می فرماید: «وَالسّابِقُون السّابِقُون. اَُولئکَ المُقَربُون»[۲] صاحب المیزان ، در بیان «السابقون» که سبقت، در چه مواردی باشد، می فرمایند: «مراد از سابقون، سبقت در خیرات است»[۳] فلذا از اهم خیرات، اسلام است و کسی که در اسلام سبقت بگیرد، قطعاً مصداق اصلی «السابقون» می باشد. بعضی دیگر در رابطه «السابقون» می گویند: «منظور کسانی هستند که به ایمان و اطاعت، سبقتی خستگی ناپذیر دارند و در آن کاهلی ندارند[۴]

و اما درباره مصداق این آیه، علاوه بر تشیع، در برخی از کتب اهل سنت نیز اذعان داشته اند که منسوب به امیر المومنین علی (علیه السلام) می باشد[۵].

در منابع دینی، بسیار دیده می شود که پیامبر اکرم اسلام (صلی الله علیه و آله) به بیان های مختلف  در منازل گوناگون، به ذکر فضایل امیر المومنین (علیه السلام) و همچنین نخست مؤمن بودن علی (علیه السلام) پرداخته است.

به عنوان مثال، پیامبر میفرمایند : «انّ هذا اَوَّلُ مَن آمَنَ بی وَ هَذا اَولَ یُفاضِحُنی یومَ القیامهِ»[۶].

 

۱-۱نقد این فضیلت در نظر برخی از علمای عامه : برخی از علمای اهل سنت به شکل متفاوت، سعی بر این داشته اند که این فضیلت را از علی (علیه السلام) نفی کرده یا ضعیف بشمرند، از جمله:

۱-۱-۱ انکار این منقبت از دیدگاه ابن کثیر:

«ابن کثیر» ابتدا حدیث صحیحی را با سند امام احمد و ترمذی درباره اسلام آوردن حضرت امیر المومنین(علیه السلام) می آورد و می گوید : «این حدیث به هر نحوی که از او روایت شده، صحیح نیست و درباره اینکه او نخستین کسی است که اسلام آورده، گرچه روایات زیادی نقل شده ولی هیچ یک ازآنها صحیح نیست »[۷].

پاسخ : اولاً صحبت غیر منطقی جناب ابن کثیر به خوبی نشان می دهد که بر اساس تعصبات اعتقادی سخن می گوید. چطور امکان دارد که با وجود این همه رواه ثقه، باز هم بگوید که به هر صورت صحیح نیست؟           ثانیاً می توان به روایات صریح پیامبر (صلی الله علیه و آله) استناد جست؛ از قبیل:«اَوَّلُکم وارداً عَلَیَّ الحوضَ اَوَّلُکم اِسلاماً علیُ بن اَبِی طالب»[۸]

 

۲-۱-۱ نقد امیل در مغنم «در کتاب حیات محمد»:

«محمد با اینکه به خاطر راضی کردن دخترش، پیشی گرفتن علی در اسلام را مدح کرده بود، اما توجه کمی به او داشت، و دو داماد اموی پیامبر یعنی عثمان کریم و ابوالعاصی بیشتر از علی با پیامبر مدارا می کردند»[۹].

  پاسخ : اولاً این نویسنده با نهایت بی انصافی هم در مورد پیامبر و هم در مورد امام علی (علیه السلام) قضاوت کرده است زیرا پیامبر از روی هوا و هوس سخن نمی گوید«و ما ینطق عن الهوی»[۱۰]. که بخواهد برای شادمانی دل فرزند خود، چیزی بگوید که خلاف واقع باشد؛ به تعبیری سیر زندگی پیامبر (صلی الله علیه و آله) همچنین چیزی را نشان نمی دهد که به وسیله نامشروعی، به هدف مقدس راه یابد.

   ثانیاً : بسیاری از احادیث، مؤید این نکته بوده اند که پیامبر، علاقه شدیدی به علی (علیه السلام) داشته اند؛ کما که عالم سنی زمخشری در تفسیر کشاف، بیان می کند که منظور از «موده فی القربی»[۱۱] که بر مسلمانان واجب شمرده شده است، مودت علی و فاطمه و ابناء آن دو(علیهم السلام) می باشد[۱۲].

 

نهایتاً  اگر شبهه شود که در آن زمان علی(علیه السلام) کودک بود و این ایمان وی همراه با درک و فهم نبوده است و بنابراین، فضیلتی برای وی محسوب نمی شود، در جواب می توان حدیثی از اهل سنت نقل کرده و استنباط نمود که گرچه علی (علیه السلام) سن کمی داشت ولی به لطف خداوند در تشخیص، بالاتر از سن خود می فهمید و عبادتش نیز در آن سن و سال پخته و قلبی بوده است:

 

«عبدالله مسعود در ضمن اولین خاطره خود از رسول خدا و ماجرای ورود رسول خدا با همراهی خدیجه کبری  (سلام الله علیها) و علی (علیه السلام) به مسجد الحرام و عبادت آن حضرت و تبعیت آن دو می گوید: از عباس درباره آن ها و آئین جدیدشان پرسیدم، او در پاسخ گفت: «او را نمی شناسید؟ او محمد بن عبدالله، پسر برادرم است و آن پسر، علی بن ابی طالب می باشد و آن زن، خدیجه همسر محمد است: به خدا سوگند در روی زمین هیچ کس را نمی شناسیم که خدا را بر اساس این دین عبادت کند، مگر این سه نفر»[۱۳].

۲- ازدواج امیر المؤمنین (علیه السلام) با حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) :

برای اینکه دانسته شود که این ازدواج، فضیلت شمرده می شود یا نه، باید شأن حضرت فاطمه (سلام الله علیها) مشخص شود. در روایات زیادی، در شأن حضرت فاطمه (سلام الله علیها) سخن به میان آمده است که فقط به اندکی اشاره می شود:

ــ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) : «اِنَّ اللهَ یَغضِبُ بِغَضَبِکِ و یَرضی لِرِضاکِ»[۱۴] همانا خداوند به خاطر غضب تو (فاطمه) غضب می کند و به خاطر رضای تو، راضی می شود.

ــ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) :« انّما ابنتی بَضعَهٌ مِنّی تُریُبنی ما رابَها و یُؤذینی ما آذاها»[۱۵]

همانا دخترم، پاره تن من است، مرا به ستوه می آورد هرچه او را به ستوه آورد و مرا می آزارد هرچه او را آزا دهد.

ــ قال رسول الله(صلی الله علیه و آله) : «اَیُّها النّاسُ قَد تَرَکتُ فیکم ما اِن اَخَذتُم لن تَضّلوا کتابِ الله و عترتی اهل بیتی »[۱۶].

این حدیث اخیر در منابع مختلف، به صورتهای گوناگون، ذکر شده است و اکثر قریب به اتفاق دانشمندان اهل تسنن نیز مصادیق اهل بیت در حدیث را، علی (علیه السلام) فاطمه زهرا «سلام الله علیها» و حسنین (علیهما السلام) می دانند[۱۷].

از این حدیث، حجیت حضرت فاطمه (سلام الله علیها) مشخص می شود چرا که تمسک به این خاندان، موجب می شود هرگز انسان گمراه نشود. ازدواج با چنین شخصی، خود فضیلتی بس زیاد دارد و ارزش بیشتر این موضوع، هنگامی مشخص می شود که به جز علی (علیه السلام) خواستگاران دیگری از آبرومندان بزرگ آن زمان داشتند ولی پیامبر، هیچ کدام را قابل صلاحیت ندانستند. در این باره نیز حدیثی به نقل جابربن سمره از پیامبر وجود دارد:

«ای مردم! این، علی بن ابی طالب است. شما گمان می کنید من، دخترم را به ازدواج او درآوردم (بلکه من این کار را نکردم)در حالیکه بزرگان قریش او را از من خواستگاری کردند و من جواب ندادم، همه این ها به خاطر این بود که منتظر خبری از آسمان بودم تا اینکه جبرئیل در شب ۲۴ ماه رمضان، نزد من آمد و گفت: ای محمد! خداوند بزرگ بلند مرتبه، به تو سلام می رساند، و فرشتگان ، روحانیین وکروبین را در سرزمینی به نام «اَفیَح» و در زیر درخت طوبی جمع کرد و فاطمه را به ازدواج  علی درآورد و به من فرمان داد؛ پس من عقد کننده بودم و خدای متعال ولّی و سرپرست بود»[۱۸].

با توجه به حدیث مذکور، مشخص می شود که علی (علیه السلام) دارای جایگاه خاصّی است که در بین این همه خواستگار، خداوند فقط ایشان را بر می گزیند.

۳- عبادت

۱-۳ ویژگی عبادت ایشان:

در مناجات با خداوند چنین می گوید: پروردگارا! نه از ترس مجازاتت عبادت می کنم و نه به شوق پاداشت؛ بلکه چون تو را شایسته عبادت یافتم، عبادتت می کنم[۱۹].

۲-۳ شدت عبادت ایشان : به نقل از اسود بن یزید : «علی، نصف سال را روزه می گرفت ….»[۲۰]

۴-   زهد

در سیر زندگی علی (علیه السلام) مشاهده می شود که در طول زندگی خود، به نحو احسن، زهد پیشه بوده، چه آن زمانی که چیزی در اختیار نداشت و چه آن موقع که حکومت عظیم بلاد اسلامی به دست ایشان بود.

ــ در مناقب خوارزمی آمده است: «عدی بن ثابت گوید: فالوده ای (حلوایی ساخته شده از آرد و عسل و آب) برای علی آوردند، حضرت از خوردن آن خودداری کرد و فرمود:«خوش ندارم چیزی را که رسول خدا از آن نخورده، بخورم» آن حضرت، جو سبوس نگرفته را در ظرف قرار می داد و در آن را مهر و موم میکرد. در این مورد با او سخن می گفتند، فرمود: بیم آن دارم که این دو فرزندم، آن را به زیتون و روغن بیامیزند»[۲۱].

ــ قندوزی حنفی، یکی از اکابر اهل سنت، در کتاب خود، ینابیع الموده، بابی تحت عنوان «فی علّو همّه علّی و زهده» دارد که مفصل، ذیل زهد علی(علیه السلام) احادیثی نقل می کند. برای نمونه حدیثی ذکر خواهد شد:

«از ظراره بن ضمّره ضیائی نقل شده که خداوند را شهادت میگیرد و می گوید: چه بسیار علی را در بعضی مواقفش می دیدم در حالی که در محرابش بود و ریش خود را گرفته و مانند بیمار، چنان به خود غلت می خورد و به شکل حزینی گریه می کرد و همواره میگفت: ای دنیا! ای دنیا! «الیک عنّی» آیا تو از من روی برگرداندی یا به سوی من سوق پیدا کردی؟ابداً! بیعد است! غیر من را بفریب «زیرا» در تو هیچ نیازی برای من نیست و من تو را سه طلاقه کرده و هیچ بازگشتی به سوی تو ندارم. زندگی تو کوتاه، خطرات تو آسان آرزوهایت حقیر و ناچیز است. آه از کمی توشه و راه طولانی و دور بودن سفر و گستردگی ورودگاه و سختی خوابگاه»[۲۲].

ــ حدیثی نیز منقول از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می باشد که در وصف زهد علی (علیه السلام) چنین می فرماید:”«ای علی! خداوند متعال تو را به زینتی آراسته است که بندگانش را به زینتی چنین دوست داشتنی نزد خداوند نیاراسته.این آرایش نیکان در نزد خداوند است: زهد در دنیا، تو را به گونه ای قرار داده است که چیزی از آن بر نمی گیری و دنیا نیز چیزی از تو بر نمی گیرد، خداوند دوستی بینوایان را به تو بخشیده و تو را به این که آنان پیرو تو باشند، خشنود کرده و آنان را به اینکه تو پیشوای شان باشی، خشنود ساخته است»[۲۳].

[۱] – «…. انّ اکرمکم عند الله اتقاکم ….» حجرات/۱۳

[۲] -واقعه /۱۰-۱۱

[۳] -طباطبایی، محمد حسین، المیزان، ج۱۹، ص۱۹۹

[۴] – همان

[۵] -دکتر نجاح الطائی، سیره الامام علی بن ابیطالب (علیه السلام)، ج۱، ص۸۶

[۶] – شفیعی شاهردوی، محمد حسن، سلسله موضوعات الغدیر،ج۵٫ص۳۱

[۷] – همان

[۸] -همان و عزالدین ابی حامد،ابن ابی الحدید،شرح نهج البلاغه،ج۱۳،ص۲۲۹

[۹] – شفیعی شاهردوی، محمد حسن، سلسله موضوعات الغدیر، ج۵، ص۲۹

[۱۰] -نجم / ۳

[۱۱] -شوری / ۲۳ « …. قل لا اسئلکم علیه اجراً المودّه فی القربی ….»

[۱۲] – زمخشری ، تفسیر کشاف،ج۴، ۲۷۷

[۱۳] – زهادت، عبدالمجید، معارف و عقاید ۵، ص۲۰۱

[۱۴] – شفیعی شاهرودی، محمد حسن، سلسله موضوعات الغدیر، ج۸ ، ص۷۶

[۱۵] – شفیعی شاهرودی، محمد حسن، سلسله موضوعات الغدیر، ج۸ ، ص۷۶ و صحیح مسلم، فضائل صحابه، حدیث ۹۳٫

[۱۶] – سنن ترمزی،ص۹۹۱٫

[۱۷] – زهادت، عبدالمجید، معارف و عقاید،ص۲۵۶

[۱۸] – الکنجی الشافعی، محمد بن یوسف، کفایه الطالب، ج۱،ص۴۸۵٫

[۱۹] -محمدی ری شهری، محمد، دانشنامه امیرالمؤمنین (علیه السلام)، ج۹، ص۲۴۸٫

[۲۰] -همان،ص۲۵۰

[۲۱] – همدانی ، عبدالصمد، بحرالمعارف،ج۱،ص۵۶۲

[۲۲] -النقدوزی الحنفی، سلیمان ابن ابراهیم، ینابیع الموده، ج۱ و ۲، ص۷۷۰ به ترجمه نگارنده

[۲۳] -محمدی ری شهری، محمد، دانشنامه امیرالمومنین (علیه السلام)، ج۹، ص۲۰۹

نویسنده : عبدالزهرا فاطمی | منبع خبر : سایت ایران اسلامی
به اشتراک بگذارید
تعداد دیدگاه : ۱
  1. صمصام :
    03 مه 19

    سلام
    جانم فدای امیرالمومنین ع ….
    کمی هم در مورد مسایل روز بنویسید

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.